घरात नवीनच आलेली सून…..आहो, सासूबाई किती कमी जेवण करता तुम्ही…

 

डॉक्टर, जरा बघा ना हीची आई गेल्यापासून जेवणच कमी झाले हीचे ! कितीतरी टॉनिक दिले तरी काही फरक पडत नाही…

 

आमच्याकडची कामाला ठेवलेली गावाकडची मुलगी आहे ना ती फारच कमी जेवते…आम्ही किती वेळा तिला सांगतो की व्यवस्थित जेव..पण ताकद मात्र भरपूर, कितीही जड वजन उचलायला सांगितले तरी…आणि काटक ही तितकीच…

 

“अरे आत्ता काय icecream खातोस…जेवणाची वेळ झाली आहे…मग जेवण नीट होणार नाही.” इति आजी. नातू ” असे काही होत नाही ग आजी…मी व्यवस्थित जेवण…”. आणि दुसऱ्या दिवशी नातू आजारी.

 

आहेत ना वेगवेगळ्या परिस्थिती…

या भागात आपण “अन्नाचे प्रमाण” या विषयी चर्चा करुयात. विषय मोठा असल्याने पुढील १-२ भाग यावरच चर्चा करुयात.

 

तर आयुर्वेदशास्त्र सांगते,

मात्रावदश्नीयात्; मात्रावद्धि भुक्तं वातपित्तकफानपीडयदायुरेव विवर्धयति केवलं, सुखं गुदमनुपर्येति, न चोष्माणमुपहन्ति, अव्यथं च परिपाकमेति; तस्मान्मात्रावदश्नीयात् l चरक संहिता

 

आहार योग्य प्रमाणातच घ्यावा.

योग्य प्रमाणात आहार घेतल्यामुळे हा पचलेला आहार शरीरात वात, पित्त, कफ असे कोणतेच दोष उगाचच वाढवत नाही; म्हणजेच सामान्य भाषेत सांगायचे तर हा आहार घेतल्यावर जेवण केल्यावर लगेच पोटात येणारा जडपणा, काही काळाने होणारे पित्त अथवा गॅसेस असे काही होत नाही; म्हणजेच आहार खूपच सुखाने पचतो आणि योग्य वेळी त्यातील न पचलेला काही भाग मलावाटे कोणताही त्रास न होता बाहेरही पडतो. त्यामुळे असा आहार पचल्यानंतर योग्य वेळी भूकही लागते. त्यामुळे असा आहार शरीरात ऊर्जा निर्माण करून आयुष्य वाढवतो.

 

जर या उलट अन्नसेवन केल्यानंतर शरीरात रोजच जडपणा येणे, पुढची भूक वेळेवर न लागणे, अम्लपित्त/जळजळ, छातीत आग पडणे, गॅसेस होणे, वांती होणे, डोके दुखणे, अपचन होणे, मलप्रवृत्ती व्यवस्थित न होणे अतिशय घट्ट अथवा पातळ शौचास होणे असे काहीही होत असेल तर यावर कोणतेही औषध घेण्यापूर्वी आहारात बदल करून पाहावा. येथे काय बदल करायचा ते आहाराचे प्रमाण आणि कोणता आहार घेत आहे त्यानुसार हे ठरवायला लागते.

 

हे आहाराचे प्रमाण प्रत्येक व्यक्तीनुसार, ऋतूनुसार, आवडीच्या पदार्थानुसार, पदार्थाचे गुणधर्म, मानसिक स्थितीनुसार, देशानुसार, तसेच पहिले अन्न पचले आहे का नाही यानुसार बदलते.

 

वयानुसार – लहान मुलांचा आणि ७० वर्षापुढे असणाऱ्या व्यक्तींचा आहार तरुणव्यक्ती पेक्षा कमी असतो, काही स्त्रियांचा आहार तर काही पुरुषांचा आहार त्यांच्या त्यांच्या शरीराच्या प्रमाणानुसार, गरजेनुसार, त्यांच्या शारीरिक हालचालीनुसार कमी जास्त असू शकतो.

 

ऋतुनुसार – हिवाळ्यामध्ये आपल्याला चांगली भूक लागते. मात्र उन्हाळा आणि पावसाळा यात हिवाळ्यापेक्षा कमी भूक लागते.

 

कोणत्याही ऋतूत आजार असताना भूक कमीच लागते.

 

आवडीचा पदार्थ – काही वेळेस समोर असलेला पदार्थ हा खूप आवडीचा असतो; त्यावेळी त्याला पाहूनच आपली भूक वाढते. जर तेव्हा पाचक रस योग्य प्रमाणात स्रवले तर जास्ती घेतलेले अन्नही लवकर पचते. मात्र केवळ समोरचा पदार्थ कितीही आवडीचा असला मात्र अग्नि योग्य नसेल तर तो पदार्थ जास्त प्रमाणात खात राहिल्यास पचत नाही. तसेच आवडीचा पदार्थ हा शरीरास पोषक आहे का नाही हे पाहणेही तितकेच महत्त्वाचे असते. यालाच हितकर आहार म्हणतात. (या विषयावर पुढे विचार करू).